تاریخچه
برای نخستین بار در سال ۱۳۳۳ کوپراتیفهای کشاورزی در افغانستان ایجاد گردید. درابتدا به تعداد ۱۱۳کوپراتیف زراعتی توسط مولدین پوست قره قول وکرم پیله تشکیل گردید. روند توسعه کوپراتیفها با تاسیس نظام جمهوری درافغانستان ارتقا یافت. در سال ۱۳۵۲ در قانون کوپراتیفها تعدیلات بوجود آمد. که بنفع کشاورزان تمام شد. متعاقباً در سال ۱۳۶۰ قانون جدید کوپراتیفها در کشور نافذ و امتیازات بیش تری برای کوپراتیفها در نظر گرفته شد. در دوره سلطنت محمد ظاهرشاه موضوع تشکیل وانکشاف کوپراتیفها دردهات در پلان سوم انکشافی دولت گنجانیده شد. و هم برای تطبیق تاسیس وپیشبرد کار کوپراتیفها دولت مساعدت مؤسسه کاروکارگرجهانی (ILO) را جلب نمود." این مؤسسه با موجودیت سه کارشناس فعالیت خویش راآغازنمود وموفق به تشکیل ۵انجمن کوپراتیفی گردید. درسال ۱۳۴۲ کوپراتیفها استهلاکی تحت سرپرستی ورهنمایی ریاست انکشاف دهات درولایات لوگر فعالیت خویشرا آغاز نمود. درپایان سال ۱۳۴۸ریاست انکشاف دهات منحل وامورسرپرستی ریاست انکشاف کوپراتیفهای مذکوربه دوش وزارت زراعت، آبیاری و مالداری سپرده شد که متأسفانه به این کارتیم کاروکارگر(ILO) همکاری خودراقطع ودرپهلوی آن موسسه دیگربه نام پروژه کریدیت وکوپراتیفهای زراعتی برای افغانستان (PACCA) به کمک مالی کشورسویدن ازطریق (FAO) یامؤسسه خوراکه وزراعتی جهانی به منظورایجاد وگسترش نهضتهای کوپراتیفی درافغانستان دست به کارشدند). در سال ۱۳۴۹ ریاست بنام ریاست کوپراتیفهای زراعتی در چوکات وزارت زراعت تاسیس گردید. فعالیت این ریاست در چوکات سازمان غذائی وزراعت جهانی به امداد مالی حکومت سویدن (SIDA) بپیش برده میشد. "این اداره کوپراتیفها را در تهیه قرضه زراعتی، مواد زراعتی، فروش وعرضه محصولات زراعتی وغیره مسائل کوپراتیفی، همکاری مینمود. پروژه متذکره دارای دومرکزانکشافی بود که یکی آن در کوهدامن ودیگرآن در بغلان فعالیت مینمود ودارای یک مرکزتربیوی نیزبودکه در بادام باغ کابل موقعیت داشت، که دراین کوپراتیفها تقریباً ۱۸۳هزارتن عضویت داشتند وتولیدات کوپراتیفهای زراعتی را میوه جات ، سبزیجات ، پنبه، لبلبو(جغندر قند)تشکیل میداد. کوپراتیفهای زراعتی مذکوردرحدود۶۰۰۰تن ازمحصولات مازاد خودرادربازارهای داخلی،۱۳۰۰تن انار،۲۰۰۰تن کشمش،۷۹تن کنجد،۳۲۵تن پسته رادرمارکیتهای خارجی به قیمت مناسب به فروش رسانیدند که دربلندبردن سطح زندگی وحیات اقتصادی اعضای کوپراتیف تأثیرمفید اقتصادی به جا گذاشت. بعداًباگذشت زمان درسال ۱۳۵۲به تاریخ ۲قوس قانون کوپراتیفهانافذ و الی سال ۱۳۵۷در۱۲ولایت کشوربه فعالیت آغازنمود. در ایام که قانون کوپراتیفهانافذ شد چنین تجویز به عمل آمد تادرسال یک ولایت تحت ساحه فعالیتهای کوپراتیفی درآورده شود. تابرج حمل ۱۳۵۷، تعداد۱۳۵انجمن کوپراتیفی در۱۱ولایات کشور تأسیس گردیده بودکه ازآن جمله ۱۲۴کوپراتیف ابتدایی زراعتی،۶کوپراتیف صنعتی ۴کوپراتیف استهلاکی و۱کوپراتیف زنبورداری عملاً فعال بود. ازسال ۱۳۵۷به بعدپروگرام عاجل تأسیس کوپراتیفهای زراعتی عملی گردید چنانچه دراخیرسال ۱۳۵۸به تعداد ۱۲۱۰باب کوپراتیفهای زراعتی تأسیس شده بودند". درتأسیس کوپراتیفهای مذکور مسایل زیادی از ابعاد مختلف مدنظر گرفته نشد بدینوسیله نتوانست رشد نماید. وهم کیفیت ومثمریت کوپراتیفهای تأسیس شده راخیلی پایین آورده وبالاخره بالاثر عوامل متعدد اقتصادی سیاسی امنیتی دولتی بانکی پرسونل فعالیت کوپراتیفها در کشور روبه نزول قرار گرفت. اگر چه الی سال ۱۳۷۳ ریاست کوپراتیفهای زراعتی در بادام باغ فعال بود ولی پس از سال ۱۳۶۰ بنا بر عوامل سیاسی وجنگ نتوانست کوپراتیفها توسعه یابد.
اهداف دولتهای افغانستان بمنظور ایجاد کوپراتیفها
دولتهای سابق افغانستان کوشش داشت تا مردم را غزض انکشاف جامعه رشد تولید به شکل از اشکال منسجم وآماده خدمت همکاری با دولت سازند. بدین ترتیب کارکنان دولت، پیشه وران صنعت کاران و دهاقین را در اتحادیهها کوپراتیفها سازمانهاوانجمن هامتحد نموده بود. تا مردم در تطبیق پلانهای خیر اندیشانه دولت بی تفاوت باقی نمانده خود سهم گیرند. سهمگیری مردم در تطبیق پلانهای دولت خیلی با ارزش بوده برای دولت ارزان، باکفیت، سهل تمام میشود. ثانیاً دولت با سهمگیری مردم دارای یک احصائیه قوی میشود. در کشورهای پیشرفته ۳ فیصد غلطی در احصائیه را صد فیصد میدانند. در افغانستان احصایه گیری از روی نمونهاست. که میتواند ۵۰ فیصد غلطی را در خود داشته باشد. دولت بدون احصایه یک دولت کور است که نمیداند چه کند. علت عدم سهمگیری ذهنیت خراب مردم، تلقین غلط، فقدان دانش باعث شده که مردم در احصایه وفعالیتهای دولتی سهم نمیگیرند در حالیکه هرفعالیت خیر اندیشانه دولت بنفع مردم است. کوپراتیفها و اتحادیهها در حقیقت تضمین کننده وراحت ساختن زندگی بشری است. دولت وقت چندین کارمند فنی زراعت را توظیف نموده بود تا از طریق کوپراتیفها برنامههای دولت را به دهقانان واز دهقانان را به دولت برساند. هکذا در چوکات دولت بانک انکشاف زراعتی، ریاست تخمهای اصلاح شده، ریاست کود کیماوی، ریاست مالداری، ریاست تبلیغ و ترویج زراعتی، مدیریتهای خاکشناسی لابراتوارها، امراض وآفات زراعتی، فابریکه کودکیماوی، ریاست میکانیزه وماشینری، مدیریتهای احصائیه، کلینیکهای حیوانی ومدیریتهای واکسین سازی را تاسیس نمود تا کار کوپراتیفها به هیچ مشکل برنخورد. در هر قریه کوپراتیفها یک نام خاص خودرا داشت. دولت وقت غرض تقویه بنیه مالی کوپراتیفها قرضههای طویل المدت رااز طریق بانک انکشاف زراعتی غرض خرید تخمهای اصلاح شده، ماشینهای کشاورزی و تجهیزات کشاورزی را برای عرضه خدمات بانکی باز گذاشت. غرض فروش وعرضه محصولات دهقانی بازارهای خارجی و داخلی جستجو گردید. دولت در جنب گوپراتیفهای زراعتی کوپراتیف مامورین را ایجاد نمود وهمه ساله محصولات زراعتی را از کوپراتیفها خریده پس از پروسس در فابریکهها بالای کارمندان دولت از طریق توزیع کوپون به نرخ ارزان بفروش می رسانید. بدین طریق زنجیر اقتصادی کشور خیلی محکم بسته شده بود. درسالهای ۱۳۵۰ افغانستان سالانه حدود ۳۳ میلون دالر[۱]. صرف از درک فروش گوسفند بالای کشور ایران بدست میآورد. پس از سال ۱۳۴۵ ساحه کشت تمام نباتات در افغانستان تثبیت گردید. نسلهای اصلاح شده مروج گردید. تولیدات گندم بیشتراز نفوس گردید. بالاخره افغانستان از لحاظ زراعتی یک کشور خود کفا گردید. نظام کوپراتیفی پس از سال ۱۳۶۷بوخامت گرائید. در سال ۱۳۶۰ محصولات زراعتی در حالت نزول قرار گرفت دولت غرض پر نمودن خلا، کوپراتیفهای دهقانی را ایجاد نمود. و همه اتحادیههای خودرا دریک کوپراتیف منسجم نمود. و در شهرها ومحلات مفازههای فروش محصولات زراعتی را ایجاد نمود. تا در فروش محصولات سرعت بخرچ داده شود.. از اینکه تولیدات داخلی در حال ضعیف شدن بود کشورهای خارجی همکاری خودرا باکوپراتیفها اعلان نمودند وبه میلیونها تن مال به افغانستان سرازیر شد. هکذا دولت وقت غرض حفظ کوپراتیف مامورین در جنب تولیداد داخلی یک تعداد مواد خوراکه را از خارج کشور خریداری نموده به کارمندان خود به عوض افزایش معاش طور رایگان توزیع مینمود. تا آنکه در سال ۱۳۹۳مالها وگدامهای کوپراتیفها ومغازههای تعاونی مورد چور و چپاول تفنگداران بی مسولیت قرار گرفته از بین رفت. پس از سال ۲۰۰۲ دولت افغانستان تلاش دارد تا کوپراتیفها را دوباره احیا وتوسعه دهد. ولی به نسبت ضعف مسولین و عدم بودیجه وسازماندهی منظم، کار کوپراتیفها الی سال ۱۳۸۸ خیلها بکندی پیش میرفت. پس از سال مذکور وزارت زراعت تلاش نمودهاست تا کوپراتیفها را توسعه و انکشاف دهد تا جلوگیری ازورود محصولات زراعتی بی کیفیت را نمایند. گویند انگور از چین ویکنوع ناک و تربوز از ترکیه وارد میگردد. در حالیکه افغانستان گدام میوه جات است.
اتحادیه کوپراتیفهای دهقانی
در حقیقت کوپراتیفها اتحادیههای کشاورزی هستند که کشاورزان برای همکاری بیشتر با همدیگر و تسلط بر بازار محصولات کشاورزی شان تاسیس مینمایند. با ازدیاد نفوس کم شدن زمین زراعتی پیشرفت و تکنالوجی و رقابت، دهقانان مجبور میشوند بالای زمین خود غرض بدست آوردن محصول پرکیفیت مصارف و کار زیاد نمایند. باتقبل چنین مصارف در جستجو مارکیتنگ گدام ذخیره سرد خانه وسایل و لوازم کشاورزی میشوند. در چنین حالت باید حاصل او بفروش رسد منفعت نماید، حاصل اوبیمه شود. و هم سهولت غرض بدست آوردن قرضه برای او مساعد شود. درین صورت دهقان حتماً بدولت مراجعه مینماید. دولت باید بانک وقوانین داشته باشد تا محصولات وطن خود را حفظ نماید اولین کنگرهٔ اتحادیه کوپراتیفهای دهقانان افغانستان در ماه قوس سال ۱۳۵۹ درشهر کابل برگزار شد، ومتعاقباً در سال۱۳۶۰ قانون کوپراتیفها نافذ گردید. دولت وقت به صفت ناظر سهولتهای را مساعد ساخت تا بتواند در رشد این اتحادیهها مساعدت نماید. بدین منظور در هر گوشه وکنار مغازههای مواد ارتزاقی واستهلاکی ایجاد گردید. هکذا غرض فروش اجناس کمکهای بلاعوض کشورهای خارج مفازههای تعاونی وتجارتی را در چوکات ریاست تعاونی وتجارتی ایجاد و روابط بین این دو را باهم نزدیک ساخت. وظایف اتحادیهٔ کوپراتیفهای دهقانان افغانستان جمع آوری تنظیم و فروش محصولات کوپراتیفهای کشاورزی و صنعتی بود. کوپراتیفهای تولیدی عبارت بودند از کوپراتیفهای صنایع دستی، کوپراتیفهای تهیه و تولید مواد ساختمانی، کوپراتیفهای صنایع کوچک، کوپراتیفهای تهیه و فروش محصولات کشاورزی و کوپراتیفهای ساختمانی بود. کوپراتیفها دهقانی در مراحل اول هزار دهقان عضو داشت که این اعضا در ۲۴ اتحادیهی ولایتی و شهری و۳۰ اتحادیهی ولسوالی و علاقداری فعالیت داشتند. این اتحادیه که در سال ۱۳۶۹، دو هزار و سی و هفت عضو و مبلغ ۶۵۶۰۷۳۶۳۰۰ افغانی سرمایه داشت عضو اتحادیهی بینالمللی کوپراتیفها بود.
کوپراتیفها پس از سال ۲۰۰۲
با بوجود آمدن نظام جدید در افغانستان دولت کوشش نمود تا کوپراتیفها را احیا و توسعه دهد. به همین منظور در ماه جدی سال ۱۳۸۶، قانون کوپراتیفها در ۶ فصل و ۳۱ ماده، در پارالمان افغانستان به تصویب رسیده. این قانون زمینه رشد وفعالیت دهقانان مولدین وصنعتگران را خیلها مساعد نمودهاست. هکذا در ماده ۱۳ و ۱۴ قانون اساسی نیز دولت همکاری خود را با بنیادهای اجتماعی اعلام داشتهاست. ولی با وجود چنین سهولت کهالتهای وجود داشت که نتوانستهاست کوپراتیفها را طورلازم رشد دهد. که نا شی از عدم توجه مسولین نبودن پلان و عدم بودیجه بودهاست. پس از سال ۱۳۸۸ وضع کوپراتیفها به خود حالت بهتر را گرفت. طبق گزرش وزارت زراعت بیش از ۱۵۰۰ میلیون افغانی را از طریق کوپراتیفها به صورت قرضه و کمک برای کشاورزان دادهاست. «در سال۲۰۱۱ به تعداد ۵۵۳ کوپراتیف ثبت شدهاست و تعداد کوپراتیفهای افغانستان فعلاً به ۲۹۷۱ رسیدهاست. از شروع سال جاری ۸۰۰ هزار دالر به کوپراتیفهای ولایت بامیان توزیع شدهاست و توزیع بیش از ۱۵ میلیون دالر کمکهای مختلف برای کشاورزان ولایت هلمند جریان دارد و تفاهمنامهٔ توزیع سه میلیون دالر قرضه نیز برای کشاورزان این ولایت به امضا رسیدهاست. قرار است ۳٫۶ میلیون دالر کمکهای وزارت زراعت، مالداری و آبیاری برای کشاورزان ولایت کندهار نیز توزیع شود. هکذا دهها عراده تراکتور به کوپراتیفها در ولایات مختلف توزیع شدهاست که عمدهترین آن، توزیع ۴۶ عراده تراکتور در ولایت بامیان و توزیع تراکتور در بغلان ، لوگر وننگرهار میباشد. درسال ۱۳۸۹دولت فرانسه بمنظور ارتقای ظرفیت در فعالیتهای زراعتی افغانستان و به ویژه تقویت بخش کوپراتیفها کمک خود را به ارزش ۶ میلیون و پنجصد هزار یورو به وزارت زراعت، آبیاری و مالداری کشور اعلان نموده. وزارت زراعت افغانستان گفتهاست با بودن چنین پول نخست ضروریات ظرفیتی ۴۰ کوپراتیف تعیین شده، و سپس با این کوپراتیفها در تهیه طرح کسب و کار، آموزش به اعضای آن و ایجاد صندوق قرضه کار صورت خواهد گرفت.
روز بینالمللی کوپراتیفها
تاریخ ۳ ژوئیه یا ۱۲ سرطان روز جهانی کوپراتیفها در جهان میباشد که همه ساله از طرف دولتها و کوپراتیفها جهان تجلیل میگردد. سال ۲۰۱۲ هشتادوهشتمین روز جهانی گوپراتیفها در جهان تجلیل میگردید.
قوانین کوپاتیفهای افغانستان
قانون کوپراتیفهای افغانستان ۴بار تعدیل گردیدهاست. برای آخرین بار این قانون در ۱۳ جوزا سال ۱۳۸۷ در ۶ فصل و ۳۱ ماده از طرف پارالمان افغانستان بصویب رسید. میتوانید مطالعه کنید [۱] صفحه ۳۵ قانون کوپراتیفها PDF
پانویس
منابع
- اتحادیه پیشه وران افغانستان قانون کوپراتیفهای افغانستان
- اقتصاد محلات و انکشاف کوپراتیفها در افغانستان نوشته اداره همکاری ایالات متحده امریکا در وبگاه اداره همکاری امریکا [۲]
- بیشتراز ۲۹۰۰ کوپراتیف زراعتی در کشور ثبت گردیدهاست. غوریانی معین وزارت زراعت افغانستان در وبگاه ثبوت [۳]
- سازمانهای زراعتی وجنبش کوپراتیفی در افغانستان در وبگاه مییل 20DRAFT%20EXSUM%20AFGHANISTAN.pdf
- نخستین گنگره کوپراتیفهای دهقانی افغانستان نوشته خدای نوریار در وبگاه پایگاه اطلاع رسانی جهان اسلام [۴]
- کوپراتیفها(شرکتهای تعاونی) درافغانستان نوشته شده توسط نصرالله"امانی" در چهارشنبه یازدهم اسفند ۱۳۸۹
- قا نون کوپراتیفهای افغانستان در وبگاه وزارت زراعت ومالداری [۵]
- سیمینار ارتقای ظرفیت مدیریتی کوپراتیفهای زراعتی وزارت زراعت آبیاری و مالداری نوشته محمود قرار کابل ۳۱ اکتبر ۲۰۰۹